Lourdes

Regisseur: Jessica Hausner


Film en regisseur

De film Lourdes (2009, 1h 36min) is geregisseerd door de Oostenrijkse schrijfster en filmmaakster Jessica Hausner. Haar eerste twee speelfilms, Lovely Rita (2001) en Hotel (2004), werden beide in Cannes gepresenteerd in het prestigieuze festivalonderdeel "Un Certain Regard".
Hausner heeft een jaar moeten onderhandelen voor zij toestemming kreeg om in het heiligdom van Lourdes zelf, het “sanctuaire”, te mogen filmen.

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .


Beschrijving

Hoofdpersoon Christine is een jonge vrouw die lijdt aan multiple sclerose en daardoor het grootste deel van haar leven in een rolstoel heeft doorgebracht. Nu heeft ze besloten deel te nemen aan een groepsbedevaart naar Lourdes. Niet vanuit godsdienstige overtuiging of een geloof in wonderen, maar omdat het een goede manier is om de deur uit te komen en te reizen. Het liefst zou ze meegaan met een culturele reis.

Ook de andere leden van haar groep blijken hun eigen – heel uiteenlopende – motieven te hebben om deel te nemen aan deze reis, als pelgrim of als begeleider. Tegen de achtergrond van deze individuele motieven zie je opnamen van grootschalige bijeenkomsten: de rijen voor de grot met het heilige water, kerkdiensten, de befaamde lichtprocessie.

En dan ineens is er een wonder. Of toch weer niet? En waarom “treft” dat juist Christine, zoals zij zich zelf afvraagt, maar zoals natuurlijk ook anderen in haar omgeving zich afvragen. Een subtitel van de film verwoordt dat mooi: “Niets stelt meer vraagtekens bij het geloof als een wonder”.

 

Focus

Jaren geleden was ik zelf getuige van de lichtprocessie van Lourdes. Ik ben niet godsdienstig, maar beleefde het evengoed als zeer indrukwekkend. Juist het collectieve - met mensen van over de hele wereld, jong en oud - gaf de bijeenkomst een bijzondere dimensie.

De film Lourdes houdt je echter op afstand. Het lijkt eerder een documentaire. De opnamen en het verhaal zijn uiterst sober, soms bijna op het saaie af. Maar misschien is dit wel dé manier om je in onze tijd tot (de mogelijkheid van) wonderen te verhouden? Op afstand, aarzelend, soms ironisch, maar toch ook gefascineerd. Want waarom zou Hausner anders deze film hebben gemaakt en waarom zit je er zelf anders naar te kijken?

Bovendien, vergis je niet, ook al wordt het verhaal eenvoudig en langzaam vertelt, er is veel te zien in deze film. Een kracht ervan zit in het subtiele. Kleine aanwijzingen vertellen het verhaal: een blik, een compositie, een ogenschijnlijk terloopse opmerking. Let, bijvoorbeeld, maar eens op wie er wanneer en hoe achter (de rolstoel van) Christine staat.

En geleidelijk kwam bij mij de gedachte op: al die mensen - soms heel eenzaam -die in Lourdes bijeen komen en momenten van contact, zorg, lotsverbondenheid en inspiratie ervaren, is dat op zich al niet een wonder?

 

Plaatsen

Lourdes, Frankrijk.

 

Meer informatie

  • meer informatie over het heiligdom van Lourdes en over Bernadette Soubirous – de jonge vrouw aan wie Maria daar zou zijn verschenen – is te vinden in het verhaal van Ben: Lourdes en Pyreneeën
  • de film heeft niet gedraaid in de Nederlandse bioscopen. De film is als DVD te koop via onder meer Film.nl, met Nederlandse ondertiteling.


Recensent: Arno Cuppen (januari 2019)

Lees meer...

Lopen met Kukai

Regisseur: Pat van Boeckel


Documentaire en regisseur

De documentaire Lopen met Kukai (2009, 29min) is gemaakt door Pat van Boeckel in opdracht van de Boeddhistische Omroep Stichting (BOS). Deze stichting is inmiddels opgeheven. Mede daardoor was de documentaire niet meer beschikbaar via de publieke omroep. Op verzoek van pelgriMEER hebben de Stichting Nederlands Boeddhistisch Archief (in het bijzonder secretaris Rinus Laban) en regisseur Pat van Boeckel zich ingespannen om de documentaire opnieuw beschikbaar te stellen.

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .
Dit is de volledige versie!


Beschrijving

In 2009 kondigde de BOS de documentaire als volgt aan:
“Langs 88 tempels, over de bergen en de dalen van het Japanse eiland Shikoku, leidt het eeuwenoude pad van de boeddhistische monnik Kukai. Zijn voetsporen blijken niet verdwenen. Integendeel, jaarlijks volgen meer dan honderdduizend mensen de 1100 kilometer lange, zware route te voet, per fiets, auto of de bus. Wat drijft hen om de hitte, regen en uitlaatgassen te trotseren? We ontmoeten de moderne pelgrims onderweg. Ze zijn informaticastudent, taxichauffeur, verpleegster, huismoeder of gepensioneerd. Er is zelfs een afgezwaaide Amerikaanse militair. Yoshiko, Brent, Kimiko, en Mori-san, allemaal markeren ze een punt in hun leven met de tocht.
De een zoekt een uitdaging, de ander zoekt zichzelf, sommigen herdenken een familielid of bidden voor een zieke. En hoewel het boeddhisme voor velen slechts iets van horen zeggen is, reciteert iedere pelgrim bij elke tempel vol overgave de hartsoetra, de kerntekst van de boeddhistische leer. 'Kan ji zai bo za' (Vorm is leegte, leegte is vorm). Ze zeggen niet te weten wat het betekent, maar het hoort nu eenmaal bij de pelgrimstocht. Er is geen uitleg, geen bemoeienis van priesters, er is alleen ieders individuele tocht langs de tempels. Maar Kukai loopt me ze mee, in de vorm van de wandelstok die bij de eerste van de 88 tempels uitgereikt wordt. En onderweg gebeurt er toch iets. Komt het door het lopen, de stilte, de roerende hulp van de eilandbewoners, of is het de werking van die moeilijke en toch zo poëtische tekst uit de hartsoetra?“.

De documentaire biedt een boeiende afwisseling van interviews, sfeerbeelden en geluid, zowel onderweg als bij en in de tempels.

 

Focus

Omdat ik deze tocht niet zelf heb gelopen, vond ik het vooral interessant om naar de documentaire te kijken vanuit de invalshoek: wat zijn verschillen en overeenkomsten met de Camino naar Santiago?

Die verschillen zijn er, natuurlijk, alleen al in landschappen, cultuur en religie. Maar verder vielen mij vooral overeenkomsten op. Zoals het tastend zoeken naar de diepere betekenis van het eigen culturele en spirituele erfgoed, zoals hiervoor al wordt genoemd. Ook de meeste pelgrims die onderweg zijn langs de Camino in Spanje zullen de symbolen en vormentaal van die eeuwenoude kerken en monumenten langs de route hooguit deels kennen. Het komt dan vooral aan op het zelf betekenis geven aan de tocht, in antwoord op persoonlijke vragen (verlies van naasten, een nieuwe levensfase, etc.), in wisselwerking met anderen onderweg: pelgrims, herbergiers, omwonenden, en reagerend op de fysieke uitdagingen van de tocht.

 

Plaatsen

Shikoku, Japan.

 

Meer informatie


Recensent: Arno Cuppen (januari 2019)

Lees meer...

Ich bin dann mal weg

Regisseur: Julia von Heinz

   
Film en regisseur

Ich bin dann mal weg is uitgebracht in 2015 en duurt 92 minuten. De film is gebaseerd op het gelijknamige boek van de Duitse acteur, presentator en komiek Hans Peter (Hape) Kerkeling. Hij liep de Camino in 2001, tijdens een sabbatjaar. Het boek werd een bestseller in Duitsland, waardoor het aantal Duitsers op de camino flink toenam. 
Julia von Heinz is filmregisseur en scenarioschrijver.
   

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .

  
Beschrijving

De eerste weken probeert Kerkeling een antwoord te vinden door zich af te sluiten voor zijn omgeving. Het omslagpunt bereikt hij in de bergen bij Astorga. In een mystieke scène passeert hij een oud schoolgebouw in een nagenoeg verlaten dorp. Bij het gebouw staat een kleine jongen. Op een muren staan de woorden: ‘Yo y tú’: ik en jij. Voor Kerkeling vormen deze drie simpele woorden de essentie van zijn camino: hij kan zichzelf alleen maar kennen in de verbinding met anderen. Maar misschien nog belangrijker: de drie woorden zijn een (her)bevestiging van zijn band met God, de God die hij sinds zijn kindertijd had verlaten.

De verbinding tussen die kindertijd en het heden van zijn camino, geeft de film een belangrijke meerwaarde en meer diepgang dan het boek. Dit is de verdienste van regisseur Julia von Heinz en de scenarioschrijvers, want ze hadden ook de meer komische troef van het boek kunnen trekken.
De humor ontbreekt overigens niet. De fysieke worsteling van Kerkeling op de camino, zijn weerzin tegen het armoedige pelgrimsleven en de confrontatie met Duitse pelgrims die hem herkennen als bekende persoonlijkheid vormen een bron van tragikomische grappen.

 

Focus

Uiteindelijk gaat Kerkeling met de pinnige journaliste Lena en met de eenzame en ondoorgrondelijke pelgrim Stella de verbinding aan waarnaar hij op zoek is. Opvallend is dat deze vrouwen niet in het boek voorkomen. Een slimme zet van de scenaristen om het grote aantal pelgrims dat Kerkeling in zijn boek ontmoet terug te brengen tot deze twee karakters. Zo blijft de film overzichtelijk.
In Lena en Stelle vindt Kerkeling de zielsverwanten die het antwoord vormen op zijn vraag en die ervoor zorgen dat de verdere tocht ontspannen verloopt. Uiteindelijk wordt in een prachtige en ontroerende scène in de kathedraal in Santiago de vreugde van de vriendschap en de zoektocht naar wat waardevol is gevierd.

Ich bin dann mal weg is een film waar je als kijker, en pelgrim, blij van wordt. Veel pelgrims zullen zich herkennen in de fysieke en mentale weg die Kerkeling aflegt: de pijn, de eenzaamheid, de eindeloosheid van de tocht, maar ook de blijdschap, de trots, de vriendschap en de euforie. En natuurlijk al die plaatsen die Kerkeling passeert en die voor veel pelgrims ijkpunten op de camino vormen.

 

Plaatsen

Kerkeling loopt van Saint-Jean-Pied-de-Port naar Santiago de Compostela.

 

Meer informatie

  • De film heeft niet gedraaid in de Nederlandse bioscopen. De film is als DVD te koop via onder meer Amazon.de, met Engelse ondertiteling.
  • Het gelijknamige boek is wèl naar het Nederlands vertaald: Ik ben er even niet; mijn spirituele tocht naar Santiago de Compostela (Uitgeverij Ten Have, 2016).
  • Dit is een verkorte versie van de recensie die werd gepubliceerd in de Jacobsstaf 110 (2016), in de serie “Cinema Camino”. Dit is de originele versie.

   
Recensent: Jasper Koedam (december 2018)
   

Lees meer...

Die große Stille

Regisseur: Philip Gröning
  

Documentaire en regisseur

De documentaire is uitgebracht in 2005 en duurt 162 minuten.
Philip Gröning is filmregisseur en documentairemaker. Hij kreeg het idee voor de film in 1984, op de filmacademie. Gröning had toen al ervaren hoeveel getouwtrek er kan zijn rond het maken van een film en hij wilde terug naar de kern: iets maken wat waarachtig en essentieel is. Dat herkende hij bij de Kartuizers, de strengste kloosterorde in het Westen.
   

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .

  
Beschrijving

Toen Gröning de orde om toestemming vroeg om opnamen te maken in La Grande Chartreuse, het hoofdklooster vlakbij Grenoble, was het antwoord: het is nog te vroeg. Zestien jaar later kreeg hij bericht dat men zo ver was. De voorwaarden waren strikt: geen kunstmatig licht, geen muziek (behalve de Gregoriaanse gezangen van de monniken), geen interviews, geen commentaar en geen filmploeg. Gröning zou alles alleen moeten doen, in stilte (communicatie via briefjes), vanuit zijn eigen cel.
  
Het resultaat is een meditatie over leven in het teken van armoede, gebed, eenzaamheid en stilte, helemaal gewijd aan God. We zien deze gemeenschappelijke kluizenaars bidden in hun cellen, zich verzamelen in de kapel, en werken in de kleermakerij, de wasserij, de boerderij, de keuken, de schoenmakerij en een kapperszaal. We zien ook dat twee jonge monniken worden verwelkomd door de generaal-overste van de orde. En we zien hoe de stilte één keer per week wordt doorbroken. De monniken gaan met elkaar in gesprek, glijden -met kinderlijk plezier- een besneeuwde heuvel af en gooien sneeuwballen. Maar de enige die met de camera spreekt is een bejaarde blinde monnik.

 

Focus

De documentaire heeft geen eigen verhaalstructuur en laat zich meevoeren door het ritme van het klooster en het ritme van de seizoenen. Er worden geen vragen gesteld, geen verklaringen gegeven. Dat, vindt Gröning, is zonde van de tijd. We leven toch in een tijd waarin alle informatie met een paar muisklikken beschikbaar is? Dus als je iets wilt weten, zoek je het maar op. Het gaat hem om de ervaring. En dat is gelukt. Gröning biedt je de unieke mogelijkheid om het leven in dit klooster even te ondergaan. Als je je daaraan kunt overgeven kun je ervaren hoe de tijd vervliegt, terwijl de film toch ruim 2,5 uur duurt en er “niets” gebeurt. Het is de kracht van deze kloostergemeenschap maar zeker ook de verdienste van Gröning, die met groot respect en met veel oog voor details, sfeer en harmonie heeft gewerkt.

 

Plaatsen

Het klooster La Grande Chartreuse, in de Franse Voor-Alpen, tussen Grenoble en Chambéry.

 

Meer informatie

  • Met de uitnodiging aan Philip Gröning zette het klooster voor het eerst de deur op een kier. In de jaren daarna kwam er meer ruimte voor contact, maar ook nu nog is het klooster niet open voor gewoon bezoek. Wel is er een museum met informatie over achtergronden en geschiedenis.
  • In het kader van de “Kruispunt kloosterserie” (KRO/RKK) bezocht presentator Leo Fijen in 2004 onder meer La Grande Chartreuse, waar hij een gesprek had met de Nederlandse generaal-overste van de Kartuizers, Dom Marcellin Theeuwes. Zie de video hieronder.
  • Op basis van die serie schreef Fijen het boek “De reis van je hoofd naar je hart; Leefregels voor het bestaan van alledag” (Uitgeverij Ten Have, jubileum-editie 2010). Het boek is alleen nog tweedehands verkrijgbaar.
  • Joost Reijnders schreef in diezelfde tijd “Een reis in stilte” (Uitgeverij Ten Have, 2009). Hij sprak met zijn oom Dom Marcellin Theeuwes en interviewde als eerste enkele kluizenaars van La Grande Chartreuse. Het boek is alleen nog tweedehands verkrijgbaar.
  • dit is de website van de Kartuizer Orde.
  • de film is als DVD verkrijgbaar. Zie het aanbod via Film.nl en de Bibliotheek.nl.

 

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .

 

   
Recensent: Arno Cuppen (december 2018)
   

Lees meer...

Compostelle – le chemin de la vie

Auteur: Freddy Mouchard


Documentaire en regisseur

De documentaire Compostelle is in 2015 uitgebracht.
Freddy Mouchard is schrijver en filmmaker, en als zodanig vooral bekend in Franstalige landen. Hij is zelf ook als pelgrim onderweg geweest. Mouchard werkte meer dan  drie jaar aan deze documentaire.

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .

   
Beschrijving

Pelgrims naar Santiago de Compostela geloven graag in de voorzienigheid van de apostel Jacobus bij tegenslag onderweg. In deze documentaire wordt zo’n verhaal op nuchtere wijze verteld. Een pelgrim stort op een heuvel, bij een kruis, ter aarde: een hartaanval. Hij weet zich omringd door andere pelgrims en een ogenblik later komt er ook een verpleegkundige voorbij die eerste hulp kan verlenen. Het alarmnummer wordt gebeld en vrij kort daarna slaagt een traumahelikopter erin op de plek des onheils te landen en wordt de pelgrim overgebracht naar het ziekenhuis. Binnen 15 minuten na zijn hartaanval is de man buiten levensgevaar. “Het was vast het lot”, zegt hij.

Compostelle zit vol met zulke pelgrimsverhalen: verhalen over angst, twijfel en woede, maar ook over harmonie en verbondenheid. Opmerkelijk is dat de pratende pelgrims zelf niet in beeld komen: ze vertellen hun verhalen via 'voice-over' bij prachtige natuurbeelden en beelden van kapellen, kloosters en kerken. De verhalen worden afgewisseld met citaten van beroemde ‘wandeldichters’ als Arthur Rimbaud en Paul Verlaine.
Het buiten beeld houden van de individuele pelgrims is een goede keuze: kijken naar pratende hoofden is vaak weinig interessant en de film krijgt hierdoor een indrukwekkende poëtische kracht. Doordat de verhalen vervloeien met de beelden is de documentaire als de herinnering aan een lange pelgrimstocht, waarin de ontmoetingen met pelgrims samenvallen met de plekken waar die ontmoetingen plaatsvonden.
Om de pelgrim niet helemaal onzichtbaar te maken heeft Mouchard gekozen voor een marionet als pelgrim, die in enkele intermezzo’s verwonderd rondloopt in een vormgegeven ‘caminodecor’. Een overbodige keuze die weinig toevoegt aan de film.

 

Focus

Voor Mouchard is de pelgrimage naar Santiago vooral een terugkeer naar de kindertijd, waarin harmonie en verbondenheid vanzelfsprekend waren. De bedevaart als een periode waarin mensen volstrekt in evenwicht kunnen zijn: met zichzelf en met hun omgeving. Dit wordt gesymboliseerd door de caminobeelden af te wisselen met beelden van kinderen in de natuur en korte scènes waarin kinderen ganzenbord spelen. (Het ganzenbord is een eeuwenoud symbool voor de levensweg: 'le chemin de la vie').

De schoonheid van de beelden wint het ruimschoots van de verhalen. Na een uur ken je de pelgrimsverhalen wel en ligt irritatie op de loer over vage uitspraken, zoals: ‘Als je niet naar de stilte luistert, hoor je hem niet’. De indrukwekkende beelden maken echter veel goed en geven de film een rustig meditatief ritme. Maar het ontbreken van een dramatische ontwikkeling of spanning zorgt er tevens voor dat de rolprent voortkabbelt en dat je als kijker uiteindelijk verlangt naar Finisterre.

 

Plaatsen

Mouchard volgt enkele pelgrims langs de hoofdroutes door Frankrijk vanaf Parijs, Vézelay, Le Puy-en-Velay (met een aanloop vanaf Lausanne) en Arles. De eerste drie routes komen vlak voor de Pyreneeën bij elkaar. De laatstgenoemde route sluit daar in Puente la Reina (Spanje) op aan. Daarna volgt Mouchard de Camino Francés naar Santiago en Cabo Fisterra. 

 

Meer informatie

  • De documentaire is op DVD verkrijgbaar, met Nederlandse ondertiteling.
  • Deze recensie werd oorspronkelijk gepubliceerd in de Jacobsstaf 111 (2016).  


Recensent: Jasper Koedam (november 2018)

Lees meer...

Moederziel

Regisseur: Pim Hawinkels


Documentaire en regisseur

De documentaire is uitgebracht in 2009.
Moederziel is gemaakt door cameraman Pim Hawinkels. De aanleiding daarvoor is de vraag -in alle ernst- van zijn vader Frans of hij zijn vrouw Jeanne -Pim's moeder- kan verbieden om samen met een vriendin naar Santiago de Compostela te gaan lopen. Op dat moment besluit Pim om zijn vader te volgen tijdens de maandenlange afwezigheid van zijn vrouw.
  

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .

Dit is de volledige versie!

  
Beschrijving

Jeanne en Frans zijn al sinds hun veertiende een stel en in de afgelopen 44 jaar zijn ze nooit langer dan een week zonder elkaar geweest. De rolverdeling is al die jaren traditioneel: Frans werkt in zijn wijnhandel en Jeanne doet het huishouden en kookt. Nu de kinderen een eigen leven hebben opgebouwd vindt ze het tijd om voor zichzelf te kiezen.
Na Jeanne’s vertrek stort Frans zich in zijn wijnhandel, de repetities van het fanfareorkest en biljarten. Het huishouden wordt verwaarloosd: we zien een onopgemaakt bed, er wordt niet opgeruimd en Frans haalt regelmatig frites en Chinees, of hij laat zich voor het eten uitnodigen door vrienden en kennissen..
Voor de camera van zijn zoon Pim is Frans openhartig en stelt hij zich kwetsbaar op. Hij voelt zich alleen en hij is bang dat Jeanne straks niemand meer nodig heeft. Frans ervaart dezelfde gevoelens voor haar als toen hij als puber verkering met haar kreeg.
Wanneer anderhalve maand verstreken is, besluit Frans enkele dagen met zijn vrouw mee te lopen. Bij het weerzien is hij lyrisch over haar. Dan moet Frans plotseling terug naar Nederland, omdat zijn 86-jarige moeder ten val komt en haar heup breekt. De ontwikkelingen raken in een stroomversnelling: oma komt te overlijden en Jeanne keert terug naar huis voor de begrafenis.

 

Focus

Vijf maanden later keert Pim Hawinkels terug naar het huis van zijn ouders. Terwijl zijn moeder staat te strijken, vraagt hij haar hoe haar camino hun relatie heeft veranderd. Volgens Jeanne heeft Frans haar meer leren waarderen en is de periode goed voor hun relatie geweest. Met een brede glimlach merkt ze op dat ze toch weer alles in het huishouden doet en dat het dus tijd wordt dat ze weer op pad gaat. De belangrijkste les die ze hebben geleerd is dat ze een leven samen hebben, maar dat ze ook ieder een eigen leven hebben.

Moederziel is een openhartige documentaire, waarin een zoon zijn ouders liefdevol portretteert tijdens een spannende periode in hun leven. Het laat mooi zien hoe de relatie tussen de pelgrim en de thuisblijver op de proef wordt gesteld. De fysieke afstand tussen hen zorgt ervoor dat allerlei zekerheden opeens wat minder zeker lijken. Uiteindelijk overwint het vertrouwen, een geruststellende boodschap voor toekomstige pelgrims en thuisblijvers.

 

Plaatsen

Vooral: thuis 😉

 

Meer informatie

  • De documentaire is in zijn geheel online beschikbaar. (Zie boven).
  • Deze recensie werd oorspronkelijk gepubliceerd in de Jacobsstaf 112 (2016).  


Recensent: Jasper Koedam (december 2018)

Lees meer...

La voie lactée (De melkweg)

Regisseur: Luis Buñuel


Film en regisseur

Luis Buñuel (1900-1983) was een Spaans-Mexicaans filmregisseur, afkomstig uit een aristocratisch en streng katholiek milieu, waarmee hij tijdens zijn studietijd brak.
La Voie lactée (1968) is de eerste film van een trilogie. Samen met Le Charme discret de la bourgeoisie (1972) en Le Fantôme de la liberté (1974) is de film een “zoektocht naar de waarheid, met de bedoeling die weer achter te laten, zodra deze gevonden is”. Buñuel maakte de trilogie in zijn tweede Franse periode, waarin hij zijn beste films maakte.

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .

De filmtrailer is Engels ondertiteld.

 

Beschrijving

La Voie lactée begint met een korte introductie over de bedevaart naar Santiago. Die bedevaart dient echter vooral als kapstok voor wat Buñuel werkelijk aan de orde wil stellen: de dogma’s (mysteriën) van de Rooms-katholieke Kerk en de protesten daartegen, en het fanatisme waarmee Kerk én tegenstanders hun standpunten verdedigen.
De pelgrims Jean en Pierre vertrekken vanuit Parijs naar Santiago. Onderweg hebben ze allerlei bizarre ontmoetingen, waarbij werkelijkheid en verbeelding en heden en verleden door elkaar lopen.
De belangrijkste scènes zijn die waarin zes katholieke dogma’s worden behandeld, onder meer op basis van teksten uit de Bijbel. Buñuel plaatst de discussies hierover in alledaagse omstandigheden. Zo redetwisten een politieagent en een priester in een café bij een glas wijn over de leer van de transsubstantiatie (de verandering van brood en wijn in het lichaam en bloed van Christus), en onderwijst een restauranteigenaar zijn personeel bij het dekken van de tafels over de dubbele natuur van Christus (menselijk én goddelijk).
Jean en Pierre zijn meestal getuigen van deze discussies, maar mengen zich er nooit in. Ze verwonderen zich hooguit over het fanatisme waarmee beide partijen elkaar met hun leerstellingen bestrijden. Ze zijn pragmatisch, naïef bijna, en zelf vrij van dogma’s en hypocrisie.

 

Focus

Buñuel maakte met La Voie lactée een zeer provocerende film. Je moet het als regisseur maar durven: een scène waarin pelgrim Jean zich verbeeldt hoe de paus, gespeeld door Buñuel zelf, door een vuurpeloton van anarchisten wordt geëxecuteerd. Tegelijk was het zijn meest religieuze film, juist in 1968, toen studenten in opstand kwamen tegen conservatisme en de religieuze moraal. Dit werd de rebelse Buñuel door zijn marxistische vrienden dan ook niet in dank afgenomen.

Hoewel sommige scènes op het eerste gezicht godslasterlijk lijken - wat te denken van een non die zich vrijwillig aan het kruis laat nagelen? - is de film dus beslist niet antireligieus. (Zelfs het Vaticaan was zeer positief). La Voie lactée gaat vooral over vrijheid: Buñuel veroordeelt niet het geloof, maar de kerkelijke doctrine en de hypocrisie waarmee dit gepaard gaat.
Om de diepere lagen van de film goed te begrijpen is enige theologische kennis onontbeerlijk. Door het surrealisme en de absurde humor is het echter een zeer genietbare film, die vooral de liefhebbers van Monty Python’s Life of Brian zal kunnen bekoren.
La Voie lactée is de klassieker onder de pelgrimsfilms. Het is echter geen ‘typische’ pelgrimsfilm met standaardmotieven als beproeving en transformatie; daarvoor zijn Jean en Pierre meer zwervers dan pelgrims. Maar zijn zwervers eigenlijk niet de echte pelgrims: vrijdenkers die alle zekerheden los durven te laten?

 

Plaatsen

Jean en Pierre reizen van Parijs naar Santiago de Compostela.

 

Meer informatie

  • La Voie lactée is niet te streamen, te huur of te koop. De film is wèl in zijn geheel op YouTube te zien, maar de kwaliteit is heel mager en er is geen ondertiteling.
  • dit is een verkorte versie van de recensie die werd gepubliceerd in de Jacobsstaf 98 (2013), in de serie “Cinema Camino”. Dit is de originele versie.


Recensent: Jasper Koedam (december 2018)

Lees meer...

Walking the Camino: six Ways to Santiago

Regisseur: Lydia B. Smith


Documentaire en regisseur

De documentaire Walking the Camino is in 2013 uitgebracht.
Lydia Smith was daarvoor als technicus betrokken bij meerdere films. In 2008 liep zij de Camino. Geïnspireerd door haar ervaringen besloot zij deze documentaire te produceren en regisseren. Een geweldig avontuur, ook om de benodigde middelen bij elkaar te krijgen en de film te promoten. Dat verklaart ook de lange tijd tussen het draaien (in 2009) en het uitbrengen van de documentaire.

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .

De filmtrailer is niet Nederlands ondertiteld.

Beschrijving

De documentaire volgt zes pelgrims, en enkele pelgrims om hen heen, op hun reis langs de Camino Francés. De zes  reizen niet samen. Vandaar ook de subtitel: “Zes wegen naar Santiago”.
De pelgrims zijn geen acteurs. Lydia Smith en haar team hebben hun ontmoet aan de start van hun reis. De opnamen zijn door drie cameraploegen gemaakt, die elk enkele pelgrims volgden. (Daarom zien we in de film sommige plekken meerdere keren voorbij komen). Om tot die zes wegen te komen heeft het team meer dan 15 pelgrims gevolgd. Daarnaast zijn tientallen mensen geïnterviewd, zoals: aanwonenden, geleerden, priesters, gezondheidswerkers en hospitaleros. Velen van hen komen in de film kort aan het woord om bepaalde facetten van de Camino toe te lichten. Het resultaat is een dynamische afwisseling tussen pelgrims onderweg en betrokken mensen langs die weg. Ook de pelgrims komen steeds kort aan het woord, omlijst door sfeerbeelden van hun tocht en afgewisseld door prachtige landschapsbeelden.
De documentaire is gemaakt met grote betrokkenheid en geeft een goed en (dus) divers beeld van de Camino. Stapelbedden en snurkers. Brandende zon en stromende regen. Vriendelijkheid van vreemden en gastvrijheid. Blaren en peesontstekingen. Groot verdriet en diepe twijfel. Samen lachen, eten en overpeinzen. Vermoeidheid en voldoening. Dit en veel, veel meer komt voorbij. 

 

Focus

De film verbeeldt ook een extra dimensie: “niemand kan voorspellen hoe haar of zijn pad zal verlopen (..) of welke transformaties ze zullen ondergaan.” Zo heeft de jonge Portugees Tomás lang getwijfeld: surfen of de Camino. Het werd dus de Camino en gaandeweg krijgt zijn verhaal steeds meer diepgang. De makers zien dat als “de magnetische en wonderbaarlijke kracht van de Camino”. Die biedt namelijk “een structuur zonder agenda waarin men zich van binnenuit kan ontwikkelen.”
Misschien geldt dat extra voor de betrokken pelgrims omdat zij door de filmers worden gevolgd. En Smith laat ook zien dat het niet voor iedereen geldt. Met name door de jonge, Franse vrijbuiter Alexis, die samen met zijn zus Tatiana (één van de zes) en haar kind op pad gaat. Hij is de hofnar die prikkelende voetnoten mag plaatsen bij het koningsverhaal.
Is hij echt een uitzondering? Hoe dan ook, Smith wil vooral de “koningen” inspireren. “Koning” in de zin van: persoonlijk meesterschap. Met de nadruk op beide woorden, want er “is geen enkele juiste manier om de Camino te doen, noch om te leven.” Vanuit dat zelfbewustzijn kan de verbinding met anderen worden gelegd èn het besef van een wereldwijde gemeenschap worden versterkt.
Deze boodschap is waardevol, zeker in tijden die juist de andere kant lijken op te gaan.

 

Plaatsen

De zes pelgrims volgen de Camino Francés, van Saint-Jean-Pied-de-Port, via Santiago de Compostela naar Kaap Fisterra.

 

Meer informatie

  • de film heeft niet gedraaid in de Nederlandse bioscopen. De film is te koop via de eigen website, met Nederlandse ondertiteling.


Recensent: Arno Cuppen (december 2018)

Lees meer...

The Way

Regisseur: Emilio Estévez


Film en regisseur

The Way in 1999 uitgebracht.
Emilio Estévez is acteur, schrijver en regisseur.
Bij de film zijn drie generaties van de acteursfamilie Sheen (geboren Estévez) betrokken. Emilio Estévez en zijn vader Martin Sheen spelen in de film eveneens een zoon en een vader. Het idee voor de film ontstond toen Sheen en zijn kleinzoon Taylor in 2003 de pelgrimage naar Santiago maakten, zij het per auto. De film is opgedragen aan Sheen’s vader Francisco, die in Galicië geboren werd. Daarmee is het ook een reis naar de geboortegrond van de familie.

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .

   
Beschrijving

Martin Sheen speelt de zelfverzekerde oogarts Tom Avery. Na de dood van zijn vrouw stort hij zich op zijn praktijk en de golfpartijtjes met zijn vrienden. De verhouding met zijn enige zoon Daniel is niet optimaal, vooral niet als deze besluit zijn studie aan de prestigieuze Berkeley-universiteit af te breken om zijn diep gekoesterde reisplan uit te voeren.
Weken later krijgt Tom een telefoontje van een politie-inspecteur uit Saint-Jean-Pied-de-Port met de mededeling dat zijn zoon in een zware storm in de Pyreneeën om het leven is gekomen tijdens zijn eerste dag op de Camino de Santiago. Tom vliegt naar Frankrijk, in eerste instantie om het lichaam te identificeren en te laten cremeren. Uiteindelijk besluit hij de tocht naar Santiago zelf te maken en de as van zijn overleden zoon onderweg te verstrooien.
Zoals in The Canterbury Tales van Geoffrey Chaucer (lees het verhaal van Anneke Hesp) ontmoet Tom onderweg andere pelgrims die met hem meegaan. Pelgrims met verschillende achtergronden en motivaties. Tom sluit zich aanvankelijk af. Maar zoals zo vaak, krijgt de camino uiteindelijk ook vat op hem. Hij stelt zich open naar de anderen en leert vooral zijn overleden zoon te begrijpen. Toch blijft hij een weinig sympathieke man en dat maakt de rol juist zo opmerkelijk.

 

Focus

Voor Santiagogangers is The Way een feest van herkenning: het pittoreske Saint-Jean-Pied-de-Port, de oversteek naar Roncesvalles, het gedoe in de herbergen, de desolate landschappen, de kameraadschap, de rijkelijk van wijn voorziene maaltijden. Maar het zijn niet alleen deze uiterlijkheden; ook sommige thema’s zullen herkenbaar zijn, zoals de persoonlijke ontboezemingen en de pittige discussie over de ware en de valse pelgrim. Is de ware pelgrim een bedelaar die leeft van het land en lijdt? Of is de pelgrim die zo op pad gaat eigenlijk een valse pelgrim: een pelgrim die zich vereenzelvigt met de armen maar wel een creditcard in zijn binnenzak heeft? Is het lopen niet al genoeg lijden? Immers, in het verre verleden zouden pelgrims zich waarschijnlijk ook niet alle gemakken hebben ontzegd. Het opleggen van extra ontberingen is dan eigenlijk vals.
Het is, vooral voor Hollywood-begrippen, een weinig eigentijdse film: traag, weinig dialoog en actie, en gericht op de psychologie van de karakters. Een film met het hart op de goede plaats en met een boodschap van typische pelgrimswaarden als openheid, tolerantie, vrijheid en moed: moed om te blijven leren en te durven veranderen. De film is met erg veel liefde en zorg gemaakt. Maar doordat het met het hart wel goed zit, ontbreekt het soms aan pit en scherpte.

 

Plaatsen

Tom Avery volgt de Camino Francés, van Saint-Jean-Pied-de-Port, via Santiago de Compostela, naar Kaap Fisterra. Hij overnacht onder meer in de (voormalige) pelgrimsherberg in Roncesvalles, beheerd door hospitaleros van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob.

 

Meer informatie

  • de film heeft niet gedraaid in de Nederlandse bioscopen, maar is goed verkrijgbaar. Zie het aanbod via Film.nl en de Bibliotheek.nl.
  • dit is een verkorte versie van de recensie die werd gepubliceerd in de Jacobsstaf 97 (2013), in de serie “Cinema Camino”. Dit is de originele versie.


Recensent: Jasper Koedam (november 2018)

Lees meer...

De geschiedenis van een tocht

Regisseurs: Hans Keller, Cees Nooteboom


Documentaire en regisseurs

De documentaire is uitgebracht in 1986.
Hans Keller is journalist, televisierecensent, scriptwriter, regisseur en documentairemaker.
Cees Nooteboom is schrijver van romans, poëzie en reisverslagen. Hij is een groot kenner van de (kunst)geschiedenis van Spanje, waar hij al heel lang een deel van het jaar woont.

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .
Dit is de volledige versie!

Beschrijving

De documentaire opent op het eindpunt van de tocht: Kaap Fisterra en Santiago de Compostela, om daar het verhaal van Jacobus en zijn pelgrimage te vertellen. Vervolgens zwenkt de camera terug naar het noorden, naar Haarlem, om daar de reis te beginnen. Het is een reis per auto, langs een heel eigen parcours. De documentaire is ruim 30 jaar geleden gemaakt, toen de doorgaande wandel- en fietsroutes naar Santiago zoals we die nu kennen (lees meer: Routes Europa) er nog niet waren. Het is dus zoeken, langs historische sporen, wat soms tot wonderlijke uitstapjes leidt, zoals het landingsgebied van de geallieerden in Normandië (1944). Tegelijk maakt dit tastend speuren het verhaal ook heel bijzonder, alsof je mee mag op ontdekkingsreis.
  
Tot Spanje reist Hans Keller alleen. Voorbij de Pyreneeën haakt gids Cees Nooteboom aan. De reis door Frankrijk was relatief snel verlopen, vanaf nu is er veel meer tijd voor toelichting, overpeinzingen, sfeerbeelden, legendes, uitstapjes en (niet vertaalde) gesprekken met mensen onderweg.
  

Focus

De documentaire heeft als titel “Geschiedenis van een tocht”. Eenmaal onderweg ligt het accent echter meer op de bredere, Europese cultuurgeschiedenis. Die wordt, onder meer, verteld door in te zoomen op beeldengroepen op en in kerken en kloosters. Deze beelden vormen -zegt Nooteboom- een “doorgaand stripboek”, waardoor de pelgrims -vaak analfabeet- al reizende werden onderwezen in de leer.

Opmerkelijk genoeg wordt in deze “Geschiedenis” niet ingegaan op de herleving van de tocht. Het is dan immers al zo'n 10 jaar geleden dat pastoor Elías Valiña Sampedro op pad ging om de route te markeren met zijn befaamde gele pijlen. Daarna gaan er, langzaam maar zeker, steeds meer pelgrims op pad.
In de documentaire loopt Nooteboom twee keer hardop te mijmeren over “Hoe zouden die pelgrims dat gedaan hebben?” om dan, verbaasd, af te sluiten met: “En nog steeds, ook nu nog, lopen gekken en dwazen deze paden af, op weg naar een verbeelding, een heel oude verbeelding.” Dat klinkt toch echt als: cultuurhistorisch gezien is het pelgrimeren een boeiend fenomeen, maar het is niet van deze tijd.
Die “gekken en dwazen” krijgen we dan ook niet te zien. Ook niet in de opnamen van een vrijwel leeg (!) Praza do Obradoiro, voor de kathedraal van Santiago. We zien alleen hoe en stempel wordt gezet in een pelgrimspaspoort.
  
Zo is deze prachtige documentaire zelf ook al weer een stuk geschiedenis, gemaakt op het moment dat de Camino als het ware op uitbarsten staat. Wie had toen kunnen bedenken wat zou volgen?

 

Plaatsen

Haarlem, Parijs, Vézelay, Toulouse, Moissac, Jaca, San Juan de la Peña, Monasterio de Leyre, Sangüesa, Eunate, Puente la Reina, Santo Domingo de la Calzada, León, Astorga, Cebreiro, Santiago de Compostela, Kaap Finisterra.

 

Meer informatie

  • ** de documentaire is te bekijken via de website van de VPRO > linken als embedden niet mogelijk is **.
  • in het kader van deze documentaire schreef Hans Keller de reisnovelle “Geschiedenis van een tocht; De Pelgrimsroute naar Santiago de Compostela” (Uitgeverij Conserve, 1990). Het boek is uitverkocht, maar nog tweedehands of via bibliotheken beschikbaar, waaronder de bibliotheek van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob.
  • Cees Nooteboom schreef het boek De omweg naar Santiago (Uitgeverij De Bezige Bij, 1992)


Recensent: Arno Cuppen (november 2018)

Lees meer...