De geschiedenis van een tocht

Regisseurs: Hans Keller, Cees Nooteboom


Documentaire en regisseurs

De documentaire is uitgebracht in 1986.
Hans Keller is journalist, televisierecensent, scriptwriter, regisseur en documentairemaker.
Cees Nooteboom is schrijver van romans, poëzie en reisverslagen. Hij is een groot kenner van de (kunst)geschiedenis van Spanje, waar hij al heel lang een deel van het jaar woont.

De inhoud van deze video is niet standaard beschikbaar.
Door te klikken op [accepteer] in de banner onderaan de pagina of op een banner (die bij elke video getoond wordt) ga je ermee akkoord dat er third party cookies kunnen worden geplaatst op jouw computer en kan je alle video's op de website bekijken .
Dit is de volledige versie!

Beschrijving

De documentaire opent op het eindpunt van de tocht: Kaap Fisterra en Santiago de Compostela, om daar het verhaal van Jacobus en zijn pelgrimage te vertellen. Vervolgens zwenkt de camera terug naar het noorden, naar Haarlem, om daar de reis te beginnen. Het is een reis per auto, langs een heel eigen parcours. De documentaire is ruim 30 jaar geleden gemaakt, toen de doorgaande wandel- en fietsroutes naar Santiago zoals we die nu kennen (lees meer: Routes Europa) er nog niet waren. Het is dus zoeken, langs historische sporen, wat soms tot wonderlijke uitstapjes leidt, zoals het landingsgebied van de geallieerden in Normandië (1944). Tegelijk maakt dit tastend speuren het verhaal ook heel bijzonder, alsof je mee mag op ontdekkingsreis.
  
Tot Spanje reist Hans Keller alleen. Voorbij de Pyreneeën haakt gids Cees Nooteboom aan. De reis door Frankrijk was relatief snel verlopen, vanaf nu is er veel meer tijd voor toelichting, overpeinzingen, sfeerbeelden, legendes, uitstapjes en (niet vertaalde) gesprekken met mensen onderweg.
  

Focus

De documentaire heeft als titel “Geschiedenis van een tocht”. Eenmaal onderweg ligt het accent echter meer op de bredere, Europese cultuurgeschiedenis. Die wordt, onder meer, verteld door in te zoomen op beeldengroepen op en in kerken en kloosters. Deze beelden vormen -zegt Nooteboom- een “doorgaand stripboek”, waardoor de pelgrims -vaak analfabeet- al reizende werden onderwezen in de leer.

Opmerkelijk genoeg wordt in deze “Geschiedenis” niet ingegaan op de herleving van de tocht. Het is dan immers al zo'n 10 jaar geleden dat pastoor Elías Valiña Sampedro op pad ging om de route te markeren met zijn befaamde gele pijlen. Daarna gaan er, langzaam maar zeker, steeds meer pelgrims op pad.
In de documentaire loopt Nooteboom twee keer hardop te mijmeren over “Hoe zouden die pelgrims dat gedaan hebben?” om dan, verbaasd, af te sluiten met: “En nog steeds, ook nu nog, lopen gekken en dwazen deze paden af, op weg naar een verbeelding, een heel oude verbeelding.” Dat klinkt toch echt als: cultuurhistorisch gezien is het pelgrimeren een boeiend fenomeen, maar het is niet van deze tijd.
Die “gekken en dwazen” krijgen we dan ook niet te zien. Ook niet in de opnamen van een vrijwel leeg (!) Praza do Obradoiro, voor de kathedraal van Santiago. We zien alleen hoe en stempel wordt gezet in een pelgrimspaspoort.
  
Zo is deze prachtige documentaire zelf ook al weer een stuk geschiedenis, gemaakt op het moment dat de Camino als het ware op uitbarsten staat. Wie had toen kunnen bedenken wat zou volgen?

 

Plaatsen

Haarlem, Parijs, Vézelay, Toulouse, Moissac, Jaca, San Juan de la Peña, Monasterio de Leyre, Sangüesa, Eunate, Puente la Reina, Santo Domingo de la Calzada, León, Astorga, Cebreiro, Santiago de Compostela, Kaap Finisterra.

 

Meer informatie

  • ** de documentaire is te bekijken via de website van de VPRO > linken als embedden niet mogelijk is **.
  • in het kader van deze documentaire schreef Hans Keller de reisnovelle “Geschiedenis van een tocht; De Pelgrimsroute naar Santiago de Compostela” (Uitgeverij Conserve, 1990). Het boek is uitverkocht, maar nog tweedehands of via bibliotheken beschikbaar, waaronder de bibliotheek van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob.
  • Cees Nooteboom schreef het boek De omweg naar Santiago (Uitgeverij De Bezige Bij, 1992)


Recensent: Arno Cuppen (november 2018)